سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
208
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ در عسر و يسر گويند ابو جعفر يزيد بن قعقاع در همه جاى قرآن سين را حركت داده عسر و يسر خوانده و باقى قراء سين را ساكن نمودهاند . وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ بعضى لتكملوا بتشديد ميم قرائت كردهاند و باقى بتخفيف ميم و بين علماى تفسير گفتگو است كه آيا واو ( و لتكملوا ) كه واو عطف است عطف بكجاست و لام آن كه لام تعليل است متعلق بكجاست و غرض چيست ( فراء ) گفته كه لام متعلق بمحذوف است و در معنى چنين است كه اين حكم را مشروع نمودند براى آنكه عدد را تمام كنيد مثل اينكه خداوند در حكايت حضرت موسى فرموده وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ يعنى بابراهيم ملكوت آسمان و زمين را نشان داديم براى اينكه از جمله يقين كنندگان باشد ، و زجاج گفته « و لتكملوا » عطف به آيه جلو است و معنى آيه چنين است كه خداوند براى شما آسانى اراده نموده و سختى و زحمت اراده ننموده و اراده يسر و نفى عسر براى اين است كه كار براى شما آسان گردد و عدد ماه را تمام بدانيد پس بنا بر معنى اول فعل متعلق بمحذوف است و بنا بر قول ثانى فعل متعلق به خود جمله است و نيز در اينكه مقصود از عدد چيست دو قول است : 1 - مقصود عدد ماه رمضان است . 2 - مقصود عدد ايامى است كه در مرض يا مسافرت افطار شده كه بايستى عدد را نگاه داشت تا قضاء كنيد . وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ در اينجا نيز دو قول گفتهاند قولى اين است كه براى اينكه خداوند شما را هدايت نموده بدين اسلام و موفق گردانيده شما را به روزه گرفتن كه صفاى قلب شما در آن است بايستى خدا را بعظمت و جلال و بزرگى ستايش نمائيد . قول ديگر مقصود از « وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ » تكبير نماز عيد است كه در روز عيد بگويند